Kanser nedir?

Bu yazım ve bundan sonraki birkaç yazım Amerikan Kanser Derneğinin testis kanseri hakkındaki bir yayınının Türkçe'ye çevirisi olacak.


Kanser vücudun herhangi bir yerindeki hücrelerin kontrol dışı çoğalmalarıyla gelişiyor. Birçok kanser türü olmasına rağmen bütün kanserler anormal hücrelerin kontrol dışı çoğalmalarından kaynaklanır.

Normal hücreler sırayla büyür, bölünür ve ölür. Bir insanın hayatının ilk yıllarında normal hücreler daha hızlı bölünürler ta ki insan yetişkinliğe erene kadar. Daha sonrasında hücreler vücudun çoğu kısmında sadece yıpranmış, ölmüş hücrelerin yerine geçmek için ya da yaraları iyileştirmek için çoğalırlar.

Kanser hücreleri büyüdükleri ve çoğalmaya devam ettikleri için normal hücrelerden farklıdır. Ölmek yerine normal hücrelerden daha uzun süre yaşarlar ve yeni anormal hücreler oluşturmaya devam ederler.

Kanser hücreleri DNA’nın bozulmasıyla gelişirler. DNA her hücrenin içindedir ve hücrenin tüm aktivitelerini yönetir. Çoğunlukla DNA bozulduğu zaman vücut onu tamir edebilir. Kanser hücrelerinde zarar görmüş DNA onarılmaz. Kalıtsal kanserlerde görüldüğü gibi insanlar zarar görmüş DNA’yı miras alabilir. Buna rağmen çoğu zaman insan DNA’sı çevredeki şeylere maruz kalarak zarar görür, sigara gibi.

Kanser genellikle tümör şeklinde oluşur. Bazı kanserler, lösemi gibi, tümör oluşturmazlar. Bunun yerine kanı ve kan yapan organları sararlar ve büyüyebilecekleri diğer dokulara yayılırlar.

Sıklıkla kanser vücudun diğer organlarına yayılır, buralarda büyümeye başlar ve normal dokunun yerine geçer. Buna metastaz denir. Kanser, nereye metastaz yaptığına göre değil ilk olarak hangi organda başladığına göre isimlendirilir. Mesela karaciğere metastaz yapmış bir meme kanseri için ‘meme kanseri’ denir, karaciğer kanseri değil.

Bütün tümörler kanser değildir. Benin(iyi huylu) tümörler vücudun diğer organlarına yayılmazlar(metastaz) ve çok nadir vakalar hariç hayati tehlike yaratmazlar.

Farklı kanser türleri farklı davranırlar. Mesela akciğer kanserleri ve meme kanserleri farklı hastalıklardır. Farklı hızlarda büyürler ve farklı tedavilere cevap verirler. Bu nedenle kanser hastaları kanser türlerine özel tedaviye ihtiyaç duyarlar.

Kanser Amerika Birleşik Devletlerinde ölüm nedenleri arasında ikinci sırada gelmektedir. Amerika’da yaklaşık erkeklerin yarısı ve kadınların üçte birinden fazlası hayatları boyunca bir kez kanser hastalığına yakalanacaklar. Bugün milyonlarca insan kanser hastası ya da daha önce kanser hastasıydılar. Birçok kanser türüne yakalanma riskini hayat tarzını değiştirerek azaltabiliriz. Mesela sigarayı bırakarak ve daha sağlıklı beslenerek. Kanser ne kadar erken teşhis edilirse tedavi şansı da o kadar fazla olur.